De Governancecode Woningcorporaties bepaalt dat in de woningcorporatie een op de woningcorporatie en haar bedrijfsvoering toegesneden intern risicobeheersing- en controlesysteem aanwezig is. 

De doelstelling van risicomanagement is bij te dragen aan het bereiken van de doelstellingen die Patrimonium zich heeft gesteld. Interne beheersing dient als hulpmiddel bij het waarborgen dat operationele en financiële doelstellingen ook op de langere termijn worden bereikt en bij het voorkomen van verlies van bedrijfsmiddelen. 

Activiteiten op het terrein van interne beheersing dienen een belangrijke bijdrage te leveren aan de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving en de voorspelbaarheid van prognoses in de tussentijdse rapportages. De activiteiten op het terrein van interne beheersing dienen mede te waarborgen dat Patrimonium relevante regels en wettelijke voorschriften naleeft, zodat de reputatie als maatschappelijke organisatie niet wordt geschaad of er andere nadelige gevolgen zijn.  

Door het structureel, uniform en op verschillende niveaus in kaart brengen van de risico’s en de bijbehorende beheersingsmaatregelen heeft Patrimonium een transparant overzicht van de mate waarin zij haar organisatie beheerst c.q. ‘in control’ is. Ook verschaft Patrimonium zich hiermee een redelijke mate van zekerheid over het behalen van haar doelstellingen.

Bestuurder en RvC moeten voortdurend inzicht hebben in de risico’s en onzekerheden, deze vervolgens analyseren en op basis daarvan besluiten nemen. Onder (eind)verantwoordelijkheid van de bestuurder en het managementteam (MT) zijn op praktische wijze bewakings- en controlemechanismen ingericht die een adequate beheersing van risico’s borgen. Daarnaast is een heldere interne en externe communicatie over risico’s belangrijk. 

Binnen de Planning & Control cyclus worden zowel over de over strategische als operationele risico’s gerapporteerd. Stukken voor MT-vergaderingen worden altijd voorzien van de benoeming van mogelijke risico’s. In de dagelijkse praktijk vindt door het MT bewaking van de belangrijkste risico’s plaats aan de hand van een planningsoverzicht. 

Belangrijke aandachtsgebieden die continue aandacht krijgen zijn: 

• Ontwikkeling van onderhoudskosten en kosten van de werkorganisatie
• Consequenties vanuit wet en regelgeving, regionale afspraken en afspraken met stakeholders (prestatieafspraken ed.)
• Prijs- en renteontwikkelingen
• Ontwikkel- en investeringsrisico’s van nieuwbouwprojecten
• Leegstand en huurachterstand
• De relatie met de huurdersorganisatie
• Leefbaarheid
• Financiële en fiscale ontwikkelingen 
• Duurzaamheidsaspecten 
• Verkoop van bestaand bezit
• ICT risico’s

Er is een intern risicobeheersing- en controlesysteem om de diverse risico’s te beheersen door middel van een risicomatrix. De 24 business-risks die door het WSW zijn onderscheiden, zijn onderdeel van het interne risicobeheersingssysteem. Belangrijke onderdelen hiervan zijn onder andere:

• Functiescheiding voor kritische processen, zoals verhuur- en verkoop van bezit, inkopen, opdrachtverstrekking, lonen en salarissen, treasury en betalingstransacties.
• Bevoegdheden en hieraan gekoppelde budgetverantwoordelijkheid.
• Een Integriteitscode voor toezicht, bestuur, management en medewerkers.
• AO/IB (het samenspel van administratieve organisatie en maatregelen van interne beheersing) voor de belangrijke en risicovolle processen. 
• Een portefeuillestrategie die periodiek wordt herijkt.
• Meerjarenonderhoudsplan en -begroting gebaseerd op actuele inspectiegegevens
• Financiële meerjarenprognose gebaseerd op de uitgangspunten van het WSW en de Aw die de basis vormt voor de beleidswaarde.
• Kwartaalrapportages over de ontwikkeling van de strategische en operationele risico’s.  In deze rapportage zijn ook begrepen de resultaat- en liquiditeitsprognose, analyse van de (financiële) projectvoortgang en de projectrisico’s. De kwartaalrapportage wordt behandeld in de vergaderingen van het MT en de RvC.
• Een jaarrekening die op consistente wijze met inachtneming van relevante wet- en  regelgeving wordt opgesteld. 
• Goedkeuringsproces voor vastgoedinvesteringen door het MT en de RvC met beslisdocumenten ter definitieve goedkeuring. 
• Investeringsreglement en een sloopreglement die gelden als toetsingskader voor respectievelijk de investeringen en de sloop van woningen 
• Financieel-reglement en treasurystatuut, waarin onder meer is vastgelegd dat het aangaan van derivatentransacties niet is toegestaan en waarin duidelijke randvoorwaarden, bevoegdheden en procedures zijn vastgelegd voor het aangaan van verplichtingen 
• Een scherpe interne controle van de inkomenstoetsing bij toewijzing van een woning, waardoor de foutkans bij toewijzing aanzienlijk is verkleind
• Het ontwikkelen van een automatiseringstool bij huurachterstanden en daarop aangepaste processen en protocollen. Hierdoor hopen we nog sneller te kunnen acteren en het risico op huurachterstand te verkleinen, met als doel sneller een preventietraject te kunnen starten.  

Adequate en effectieve risicobeheersings- en (al dan niet geautomatiseerde) controle-systemen bieden geen absolute garantie voor het realiseren van onze organisatiedoelstellingen. Het volledig uitsluiten en uitbannen van wezenlijke fouten, verliezen, fraude of overtreding van wetten en regelgeving kan dan ook niet. Fundament voor de werking van onze control en interne beheersing is de houding en het gedrag van onze medewerkers. Deze staan voorop en zijn van doorslaggevend belang. Om houding en gedrag te reguleren die de interne ‘checks en balances’ in de organisatie verankeren, zijn interne beheersingskaders ontwikkeld, die ook geformaliseerd zijn.

Voor de hele corporatiesector zijn vele risico’s te identificeren. 
Voor Patrimonium hebben we voor 2018 vooral de focus gelegd op die risico’s die het meest manifest waren, waarvan de kans van optreden het grootst was. In 2018 hebben zich geen grote risico’s voorgedaan die een impact hebben gehad op de resultaten en/of financiële positie van Patrimonium.

De risicobereidheid op de betreffende risico’s is laag bij Patrimonium, vandaar dat waar mogelijk daarop maatregelen zijn genomen en acties zijn ingesteld. Het betreft de volgende risico’s:​​​​​

Elke woningcorporatie wordt beïnvloed door ontwikkelingen in de omgeving. Macro economische ontwikkelingen zijn lastig te beïnvloeden. Bij Patrimonium zien we op macro-economisch gebied als belangrijkste risico’s: 

• Een mogelijk risico schuilt in het hanteren van mogelijk niet marktconforme inkoopprijzen. Binnen Patrimonium worden verschillende maatregelen genomen in dit risico te beperken: Maatregelen om dit risico’s te beperken zijn aanbesteding en/of toetsing op marktconformiteit. Het inkoopbeleid is in 2017 onder de loep genomen en waar nodig aangepast. Voor 2018 is een herijkingsmoment ingebouwd. De stijging in bouwkosten wordt geprobeerd op te vangen door, daar waar dit mogelijk is, contractueel de prijzen zoveel mogelijk vast te leggen. In 2018 is gestart met de werving van een inkoper om het inkoopbeleid nog verder in te bedden binnen de organisatie.
• Patrimonium is zich bewust van politieke en regelgevingsrisico’s. We beseffen ook dat deze moeilijk te beheersen zijn. Het is zaak om dit adequaat te volgen. Patrimonium heeft enkele maatregelen genomen om dit risico te beperken: Bij het vormgeven van het DrieKamerModel is een beleidsmedewerker toegevoegd aan de beleidskamer om strategische dossiers nauwlettend te kunnen volgen. De externe ontwikkelingen is een vast agendapunt tijdens iedere MT vergadering.
• Renterisico’s proberen we te minimaliseren. Patrimonium heeft verschillende maatregelen om het renterisico te beheersen: Een van de manieren is herfinanciering, enerzijds om een betere rente te kunnen verkrijgen anderzijds om een beter aflossingsritme te creëren. In het treasuryjaarplan is een beoordeling gemaakt van de mogelijkheden om de renterisico’s verder te reduceren. Bij het aangaan van nieuwe financieringen is gekeken naar het minimaliseren van het renterisico, onder andere door de keuze van de looptijd voor de nieuw aangetrokken leningen in 2018.

Ook de ontwikkelingen op de markt dragen voor Patrimonium risico’s met zich mee. Hieronder de voor ons meest relevante en de maatregelen die Patrimonium neemt om het risico te beheersen:

• Vastgoedrisico manifesteert zich op verschillende manieren. Zo kan een te eenzijdige DAEB portefeuille risico’s in zich dragen, terwijl ook een niet-DAEB portefeuille moeilijk verhuurbaar kan blijken te zijn (winkelruimte in plinten bijvoorbeeld). Vandaar dat Patrimonium kiest voor het minimaliseren van de niet-DAEB portefeuille.
• Een ander mogelijk vastgoedrisico is gelegen in leegstand. Leegstand kan meerdere oorzaken hebben. Het kan voortkomen uit veranderende marktwensen. Het kan komen door krimp (wegtrekkende bevolking) of een overschot van woningen van een type waar minder of geen vraag naar is. Streven is dan ook de (frictie)leegstand te beperken door regelmatig marktonderzoek te doen en woningbouw en woningaanpassing (zoals opgenomen in het SVB) goed af te blijven stemmen op de woningbehoefte.
• Aardbevingsschade kan grote impact hebben, zowel fysiek als in waardedaling. Daarom is bewust gekozen om bij nieuwbouw aardbevingsbestendig te bouwen en bij bestaande bouw constant de schades (tot nu toe marginaal) te bewaken. Wat de waardedaling betreft hebben we samen met C14 (corporaties in en rondom het aardbevingsgebied) het contact met de NAM om tot goede afspraken te komen, zowel met betrekking tot de schadeafhandeling als de waardedaling van het vastgoed. Voor 2019 hebben de C14 een convenant gesloten voor de schadeafhandeling.
• Een ander risico dat zich in de praktijk manifesteert is het ontbreken van grond om op te kunnen bouwen. Voor Patrimonium is het verwerven van nieuwe grondposities een belangrijke factor om te kunnen voldoen aan de ambities zoals zijn verwoord onder andere in het Portefeuilleplan. Ook voor de gemeente Groningen is uitbreiding van woningen voor de doelgroepen van corporaties een belangrijk onderwerp. We zijn dan ook met de gemeente in gesprek om constructieve afspraken hierover te maken.
• Er is nog steeds een wachtlijst voor de sociale huurwoningen en de wachttijd neemt niet noemenswaardig af. Hierover zijn en blijven we met de gemeente in overleg. 

De risicobereidheid voor de markt-risico’s is laag, de maatregelen moeten het risico zoveel mogelijk afhechten. Ondanks deze maatregelen zal niet ieder markt-risico voorkomen kunnen worden, zoals lange wachttijden voor een sociale huurwoning. De maatregelen zijn zodanig dat de nog aanwezige risico’s als acceptabel worden geacht.

Strategische en bedrijfsrisico’s doen zich op vele terreinen voor. Ook hier benoemen we de in onze ogen meest relevante en de maatregelen die Patrimonium neemt:

• Veroudering van het bezit kan een aanmerkelijk portefeuillerisico vormen. Vaak nemen de kosten toe met de leeftijd. Wij dammen dat in door adequaat onderhoud, door periodieke actualisatie van ons SVB en actief portefeuillemanagement. 
• In 2015 zijn we begonnen met het complexgewijs renoveren. De basis voor deze renovaties is het Strategisch Voorraad Beheer (SVB). De diverse werkzaamheden die worden uitgevoerd omvatten o.a.: Vervangen kozijnen incl. dubbele beglazing, vervangen c.q. repareren schoorstenen, vervangen c.q. repareren sanitair, aanbrengen mechanische ventilatie, vervangen groepenkasten en aanvullende isolatiemaatregelen. 
• De komende jaren zullen we ons blijven bezighouden met het verbeteren van ons woningbezit. Voor de periode 2019 tot en met 2023 hebben we daarvoor bijna € 35 miljoen in totaal begroot. € 7,5 miljoen hiervan willen we in 2019 gaan uitgeven. Binnen dat budget is ruim € 4 miljoen opgenomen voor verbeteringen die we bij mutatie uitvoeren aan een woning (onder meer badkamer-, keuken- en toiletrenovaties). De rest zullen we planmatig uit gaan voeren.
• In het Portefeuilleplan is aangegeven welke plannen er liggen voor de herstructurering. In totaal zijn er in de komende jaren 197 woningen aangemerkt voor herstructurering (sloop met vervangende nieuwbouw of een grootschalige renovatie). Vanaf 2020 zal fasegewijs de herstructurering worden uitgevoerd. 
• De functionaliteit van ons huidige ICT-systeem is relatief beperkt. Dit maakt de organisatie kwetsbaar in de planning & control cylcus. Afdelingen maken gebruik van eigen excel-overzichten voor de procesbeheersing binnen de afdeling en veel administratieve taken worden nog handmatig uitgevoerd. In 2018 heeft er een heroriëntatie plaatsgevonden van het ICT-systeem. Op basis van een programma van eisen vanuit het DrieKamerModel is een selectietraject gestart voor een nieuw ERP-pakket. In de loop van 2019 zal dit pakket in gebruik worden genomen
• Het is voor een corporatie belangrijk om een goede naam te hebben en te houden op het gebied van woningonderhoud. Ten aanzien van dagelijks- en mutatieonderhoud is er een imago-risico. We bewaken dan ook de responstijden en nemen deel aan de Aedes Benchmark. Streven is om ten minste aan de daarin geformuleerde norm de voldoen.
• Op het gebied van de woningtoewijzing is er de afgelopen jaren veel te doen geweest ten aanzien van compliance. Om toewijzingsrisico’s te beperken bewaken we het toewijzingsproces nauwlettend en streven we ernaar om volledig te voldoen aan de wettelijke normen. Vanaf 1 januari 2018 zijn de woningen aangeboden via Woningnet.

De risicobereidheid voor de strategische en bedrijfs(operationele)-risico’s is laag, de maatregelen moeten het risico zoveel mogelijk afhechten. In de meerjarenbegroting zijn alle huisvestingsplannen doorgerekend (planmatig onderhoud, duurzaamheidsmaatregelen, herstructureringsplannen en nieuwbouw). Indien de vastgoedstrategie zal leiden tot een overschrijding van de financiële normen, zoals de ICR en de LTV, zal dit leiden tot keuzes in de vastgoedstrategie. De maatregelen zijn zodanig dat de nog aanwezige risico’s als acceptabel worden geacht.

Nieuwe projecten brengen projectontwikkelingsrisico’s met zich mee. Daar komen we vanuit verschillende invalshoeken mee in aanraking. Meest relevante elementen en maatregelen daarin zijn:

• Er zijn maar weinig geschikte locaties voorhanden in de stad Groningen. Toch is het voor Patrimonium belangrijk om nieuw te kunnen blijven bouwen. 
• Er is nog steeds een wachtlijst voor de sociale huurwoningen en de wachttijd neemt niet noemenswaardig af. Hierover zijn en blijven we met de gemeente en marktpartijen in overleg. 
• Voorbereidingstijd van projecten zullen oplopen o.a. door capaciteitsgebrek bij zowel overheidspartijen als marktpartijen.
• Stijgende bouwkosten en overschrijding van de budgetten en/of een uit de tijd lopen van de plannen kunnen gevolgen hebben voor de haalbaarheid van toekomstige plannen worden getoetst aan het investeringsstatuut (pas toe of leg uit) waardoor grenzen aan de investeringen reikwijdte bewaakt. Voor iedere nieuwbouwproject kijken welke aanbestedingsvorm de meest ideale vorm is zowel met betrekking tot de prijs als de met betrekking tot het vinden van een marktpartij die voor ons de bouw kan uitvoeren. Voor nieuwbouwprojecten zijn rendementseisen opgesteld, bij het uitwerken van de plannen vindt een doorrekening plaats of de nieuwbouw voldoet aan de rendementseisen.

De risicobereidheid voor de nieuwbouw-risico’s is laag, de maatregelen moeten het risico zoveel mogelijk afhechten. Alle mogelijke opties die zich aandienen voor nieuwbouw worden onderzocht met betrekking tot de haalbaarheid. Al in een vroeg stadium van de nieuwbouwprojecten wordt gekeken naar rendementen van de nieuwbouw. De maatregelen zijn zodanig dat de nog aanwezige risico’s als acceptabel worden geacht.

Binnen Patrimonium worden enkele organisatorsiche risico’s onderkend, onderstaand de risico’s en de maatregelen die worden genomen:

• Door de omvang van de organisatie is Patrimonium kwetsbaar. De onderlinge vervangbaarheid van medewerkers, het risico van uitval en (on)voldoende functiescheiding blijven continue aandachtspunten. Daar hebben we oog voor en richten we processen (beter) op in. In 2018 is een ICT medewerker aangesteld omdat de positie van ICT erg kwetsbaar was mede in verband met de toenemende afhankelijkheid van ICT voorzieningen.
• In het kader van kwetsbaarheid heeft Patrimonium besloten een ander besturingsmodel te gaan hanteren. Per 1 september 2018 is het DrieKamerModel geïmplementeerd.
• Met de implementatie van de Woningwet 2015 is het aantal taken toegenomen. In 2018 is gebruik gemaakt van interne inhuur om de grootste knelpunten op te vangen en is begonnen met de werving van nieuwe collega’s als structurele oplossing om alle taken voldoende te kunnen uitvoeren. Indien er tijdelijk extra medewerkers nodig zijn, zal gebruik gemaakt blijven worden van tijdelijke inhuur.
• Automatisering vraag continue aandacht. Enerzijds door veranderende omstandigheden, anderzijds door ontwikkelingen bij softwareleveranciers. In 2018 is een start gemaakt met een selectietraject voor een ERP-pakket dat past bij het Programma van Eisen van de processen die wij willen automatiseren. In 2019 zal het nieuwe ERP pakket in gebruikt worden genomen. Het nieuwe pakket biedt ons de mogelijkheid om processen beter te automatiseren en biedt meer mogelijkheden om stuur- en verantwoordingsinformatie te genereren.
• De uitwerking van de AVG-wetgeving heeft binnen Patrimonium vorm gekregen, medewerkers zijn getraind met bewustwordingstrainingen en het beleid op het gebeid van o.a. privacy is geactualiseerd naar aanleiding van de AVG-wetgeving.

De risicobereidheid voor de organisatie-risico’s is laag, de maatregelen moeten het risico zoveel mogelijk afhechten. Bij de te nemen maatregelen wordt omvang van de structurele lasten bewaakt. Patrimonium heeft nu relatief lage organisatiekosten ten opzichte van de benchmark. Met de investeringen die in 2018 in gang zijn gezet, zullen deze lasten stijgen, de investeringen waren nodig om een aantal kwetsbaarheden bijvoorbeeld op het gebied van ICT op te vangen. De maatregelen zijn zodanig dat de nog aanwezige risico’s als acceptabel worden geacht.

Binnen Patrimonium worden enkele organisatorsiche risico’s onderkend, onderstaand de risico’s en de maatregelen die worden genomen:

Lokaal

• Ruimte om te bouwen blijft een issue. Het is lastig om goede locaties te vinden. Patrimonium blijft met de gemeente in gesprek en onderzoekt alle mogelijkheden die zich aandienen.
• Er ligt een goede woonvisie, met daarin heldere prestatieafspraken.
• Met de NAM zijn afspraken gemaakt over de afhandeling van het schadedossier. Ook voor 2019 is met de C14 (corporaties uit het aardbevingsgebied) een convenant gesloten voor de schadeafhandeling. 

Landelijk

• De fiscale ontwikkelingen zijn van grote invloed op de financiële ruimte voor Patrimonium. De ATAD legt bijvoorbeeld een groot beslag op de liquide middelen. Een groot gedeelte van de bedrijfsopbrengsten wordt afgedragen aan belastingen (Onroerende Zaak Belasting, Verhuurdersheffing en Vennootschapsbelasting). In de financieringsstrategie zijn de financiële uitgangspunten benoemd die Patrimonium volgt om financieel gezond te blijven. Sturen op de operationele kasstromen en de  ratio’s zoals zijn benoemd door het WSW zijn enkele van de maatregelen.
• De wijze waarop de beleidswaarde bepaald moet worden, was ultimo 2018 nog niet duidelijk. Medio maart 2019 hadden de softwareleveranciers de systemen gereed. Het ministerie heeft in het eerste kwartaal van 2019 met de accountants afstemming gehad over de wijze waarop verantwoording en controle plaatsvindt in de jaarrekening. Patrimonium volgt de ontwikkelingen op dit gebeid nauwlettend.

De risicobereidheid voor de politieke-risico’s is laag. De politieke risico’s zijn over het algemeen niet beïnvloedbare risico’s. Voor de meeste risico’s is de kans op voordoen hoog en de impact groot. Daar waar mogelijk worden maatregelen genomen om te anticiperen op deze risico’s. De maatregelen zijn zodanig dat de nog aanwezige risico’s als acceptabel worden geacht.

Patrimonium erkend een aantal technische/onderhoudsrisico’s en heeft een aantal maatregelen genomen om dit risico te beperken:

• Op technisch en onderhoudsgebied is er een risico dat we moeilijk in kaart krijgen, maar dat wel veel manifester wordt: Veel van onze huurders zijn op leeftijd en blijven tot op hoge leeftijd in hun woning wonen. Het merendeel van deze huurders doet nooit een beroep op ons en wij komen uit eigen beweging niet of nauwelijks in de woningen voor reparaties of aanpassingen. Met de wijzigingen in de WMO, waarbij gemeenten zelfstandig kunnen opereren met het aanbrengen van voorzieningen, worden wij ook vaak niet meer betrokken bij het uitvoeren van woningaanpassingen. Dat betekent dat wij aan de ene kant wel goed zicht hebben op de staat van de woningen aan de buitenkant, maar dat voor veel woningen een goede indicatie ontbreekt voor de staat aan de binnenkant. De situatie bij enkele recent leeggekomen woningen met behoorlijke onderhoudsachterstand of zelfs gevaarlijke zelf aangebrachte aanpassingen maakt dat wij ons beraden op de mogelijkheden die er zijn om een beter beeld hiervan te krijgen. In 2019 werken we daarom met de gemeente en de verschillende corporaties aan een nieuw beleid “WMO aanpassingen bestaande en nieuwe woningen” en maken we afspraken over de registratie, de verdeling en toewijzing van aangepaste woningen.

De risicobereidheid voor de technische/onderhouds-risico’s is laag, de maatregelen moeten het risico zoveel mogelijk afhechten. Tot 2019 waren de maatregelen nog beperkt, de komende jaren willen we kijken welke maatregelen mogelijk zijn in samenwerking met de gemeente. De maatregelen zijn zodanig dat de nog aanwezige risico’s als acceptabel worden geacht.

Patrimonium erkend een aantal duurzaamheidsrisico’s en heeft een aantal maatregelen genomen om dit risico te beperken:

• De Nederlandse overheid heeft met de corporatiesector een aantal convenanten gesloten op het gebied van duurzaamheid. Daarnaast zijn de ambities van de overheid de laatste jaren nog een aantal malen aangescherpt. Patrimonium heeft de eigen ambities vastgesteld, binnen haar bezit diverse categorieën woningen benoemd, daarvoor pakketten maatregelen vastgesteld en de haalbaarheid daarvan doorgerekend. Bij de bestaande bouw gaan we bij groot onderhoud uit van dak-, gevel- en vloerisolatie zonder een extra huurverhoging te vragen (basiskwaliteit). Zonnecollectoren worden tegen een gereduceerd bedrag aangeboden voor ca. € 10 /maand. We hebben mede op verzoek van de GWHP een aantal proeven uitgevoerd met het vervangen van de huidige TL-lampen door LED-verlichting. Tevens is het plan opgevat om de algemene verlichting van de portiekflats aan te sluiten op zonnecollectoren op de platte daken. Wij werken mee aan een proef met alternatieve geothermie en gaan bezig met de proef hybride waterpompen. Al deze plannen worden vervat in het duurzaamheidsbeleid en zullen de komende jaren worden vertaald in de onderhoudsbegroting. Doel is om ultimo 2020 gemiddeld het energielabel B te realiseren.

De risicobereidheid voor de duurzaamheids-risico’s is laag, wij achten zowel de kans als de impact hoog. De maatregelen moeten het risico zoveel mogelijk afhechten. Bij het nemen van de maatregelen wordt ook gekeken naar de betaalbaarheid. Indien de duurzaamheidsmaatregelen zullen leiden tot een overschrijding van de financiële normen, zoals de ICR en de LTV, zal dit leiden tot keuzes in de uit te voeren duurzaamheidsmatregelen. De maatregelen zijn zodanig dat de nog aanwezige risico’s als acceptabel worden geacht.

Patrimonium erkend een aantal duurzaamheidsrisico’s en heeft een aantal maatregelen genomen om dit risico te beperken:

• Ook wij worden in toenemende mate geconfronteerd met verwarde personen en gezinnen met multiproblematiek. Wij zijn nog onvoldoende geschoold om hiermee om te gaan. Deze groep huurders legt ook een relatief groot beslag op onze organisatie (een klein deel van de bewoners vraagt een groot deel van onze aandacht). De betreffende medewerkers worden geschoold op het herkennen van signalen en overleggen nauw met betrokken instanties. Hier is de schaal van de organisatie een voordeel, we vinden elkaar snel en kunnen ook snel schakelen met de betrokken partijen (gemeente, zorg- en welzijnsorganisaties).

De risicobereidheid voor de leefbaarheid en overlastrisico’s is laag, de maatregelen moeten het risico zoveel mogelijk afhechten. In de nieuwe organisatiestructuur is de afdeling Leefbaarheid specifiek belast met deze taak. De extra schoonservice van Patrimonium wordt dagelijks ingezet voor schoonmaaktaken in de meest brede zin van het woord, zodat het straatbeeld er verzorgt uitziet. De maatregelen zijn zodanig dat de nog aanwezige risico’s als acceptabel worden geacht.

De risicobereidheid van Patrimonium is niet hoog, passend bij de doelstelling van de organisatie. Patrimonium heeft een volkshuisvestelijke doelstelling en streeft naar continuïteit, zowel op de korte als op de lange termijn. Patrimonium is een kapitaalintensieve organisatie met een omvangrijke leningenportefeuille en daaruit voortvloeiende rentelast, ook in relatie tot de omzet, en is voor veel van haar activiteiten aangewezen op vreemd vermogen via de geld- en kapitaalmarkt. Er wordt gestuurd op financiële kengetallen. 

Patrimonium heeft zichzelf ten doel gesteld te allen tijde te voldoen aan de WSW en de Aw normen, zowel ten aanzien van het financiële als het business risico. Dit wordt, mede door de gevoerde gesprekken met de Aw en het WSW scherp bewaakt. Het WSW en de AW hebben voor de ratio’s grenswaarden aangegeven waarbinnen een corporatie dient te blijven om financieel gezond te blijven. Patrimonium heeft deze grenswaarden overgenomen als eigen grenswaarden.

Maandelijks en per kwartaal wordt er gerapporteerd en in 2018 is een onafhankelijk controller aangesteld. Gedane aanbevelingen van WSW, Aw, de accountant en de RvC worden opgevolgd (zoals het instellen van risicomanagement, aandacht voor integriteit en het doorvoeren van financiële en organisatorische maatregelen).

Indien dreigt dat de ratio’s gaan afwijken van de grenswaarden zullen maatregelen genomen worden. Er zullen keuzes worden gemaakt binnen de vastgoedstrategie, de eerste keuze is minder nieuwbouw plegen, vervolgens zal de keuze worden gemaakt voor de reducering in duurzaamheidsmaatregelen en tot slot in het onderhoud van bestaand bezit. In de financieringsstrategie is aangegeven hoe om te gaan met de leningportefeuille en de omvang van de leningportefeuille om het financieringsrisico en rente-risico af te hechten.